714 yıldır cami olarak kullanılıyor
Akhisar Ulu Cami, 3 bin yıllık bir bina
Luvi Tapınağı olarak yapıldı, Ateşgede oldu, tapınağa döndü, 7 kutsal kiliseden biri oldu ve en son mescide çevrildi
MANİSA – Manisa’daki Akhisar Ulu Cami, Luvi Tapınağı olarak yapıldı, Ateşgede oldu, tapınağa döndü, 7 kutsal kiliseden biri oldu ve 714 yıldır cami olarak kullanılıyor. Pagan tapınağı olarak yapılan bina, Persler tarafından Ateşgede’ye, Büyük İskender tarafından tekrar tapınağa, Hristiyanlıkla birlikte kiliseye ve Akhisar’ın fethiyle mescide çevrilerek 4 farklı inanışın tüm izlerini bünyesinde barındırmaya devam ediyor.
Kesin üretim tarihi bilinmese de M.Ö. 900 yıllara dayanan taş ustalarının imzalarından yola çıkılarak yaklaşık 3 bin yıllık olduğu varsayım edilen dünyanın en eski ve kullanılmaya devam edilen yapılarından biri olan Akhisar Ulu Cami, Saruhanoğulları Beyliğinin Akhisar’ı fethettiği 1311 yılından bu yana cami olarak kullanıyor. Binanın M.Ö. 900-750 yılları ortasında Lidyalılar tarafından Luvi Tapınağı olarak yapıldığı büyük monolit taş kesimlerinde Lidya Taş ustalarının imzalarından anlaşılırken, Perslerin Lidya Krallığına son vermesinin akabinde tapınak Zerdüşler tarafından Ateşgede’ye çevrildi ve içine 4 ateş odası inşa edildi. Bugün bile caminin yerinden inilen ateş odalarının birinci günkü üzere durduğu bina daha sonra Büyük İskender’in Akhisar’ı Perslerden geri almasıyla tekrar tapınağa çevrildi. Hristiyanlığın birinci yıllarında M.S. 20. yıllarda birinci kiliselerden biri olarak ibadethane özelliğini devam ettiren binanın, İncil’de ismi geçen 7 kutsal kiliseden biri olan Thyateira Kilisesi olduğu düşünülüyor. 1311 yılında Saruhanoğulları Beyliği’nce fethedilen Akhisar’ın en büyük ibadethanesi olduğu için Fethiye Camii olarak kullanılmaya başlayan bina, beylikler ve Osmanlı mimarisiyle daha da zenginleştirilerek 714 yıldır cami olarak hizmet vermeye devam ediyor. Caminin içinde bulunan bir Mısır monolit sütunu da Anadolu’daki seçkin sütunlardan biri olarak dikkat çekiyor.
Tapınak devrinden Lidya taş ustalarının imzaları bulunan monolit büyük modül taşların, 3 metre 80 santimetre kalınlığındaki tonoz duvarları, Zerdüşler vaktinde eklenen Ateşgede odaları, Hristiyanlar vaktinde eklenen apsis, tek modül ilmekli mermer sütunlar, mescide çevrilmesinin akabinde eklenen minaresi mihrap ve süslemeleri ile 3 bin yıllık bir seyahate çıkaran Akhisar Ulu Cami dünyada eşi gibisi olmayan bir mabet olarak dikkat çekiyor.
Tapınaktan mescide uzanan binlerce yıl
Akhisar Ulu Cami hakkında bilgi veren Sanat Tarihçi ve Arkeolog Kefaettin Öz, “Yapılan bütün bilimsel araştırmalara nazaran geçmişi M.Ö. 900’lü yıllara dayanan bu cami dünyada nadir bir özelliğe sahip. Yapılan araştırmalara nazaran 4 inanca ibadethanelik yapmış seçkin ibadethanelerden bir tanesi. 3 metre 80 santimetre kalınlığındaki tonoz duvarlara sahip güney cephesindeki duvarların üzerindeki taş ustalarının imzaları bu binanın kaç yaşında olduğunu söyleyen en besbelli kanıtlardan biri. Üzerindeki usta imzaları, işaretleri ya da tamgaları teğe bir benzerleri M.Ö. 780’lere dayanan Bintepeler Tümüslerindeki Giges Tümülüsünün mezar odası duvarındaki taş ustalarının imzalarıyla teğe bir tıpkı. Bu caminin yapılış tarihini birebir devri işaret eden en kıymetli işaret. Lidyalılar periyodunda bu kent Lidya’nın en büyük ikinci yerleşim yeriydi. Perslerin M.Ö. 535’lerde Lidya’yı yenmesi, Batı Anadolu’yu fethetmesi ve karşıda Atina’ya, Yunanistan’a yanlışsız geçişleri sırasında Koşul, Anadolu Satraplık’ının başşehri oldu. Akhisar da Persler açısından en değerli kentlerden biri oldu. Perslerin en kıymetli özelliklerinden biri inanç sistemleri olan Zerdüştlüğü ve ateşe tapınmayı gittikleri her yerde hassasiyetle uygularlardı. Kayıtlarımızda Akhisar civarında iki yerde Ateşgede kurulmuş. Birisi Beyoba Kasabasında hala ocak diye anılan yer başkası de Akhisar’ın içerisindeki Ulu Cami o günkü haliyle Lidya Tapınağını Ateşgede’ye yani kendi ibadethanesine çevirmiş. Ulu Caminin bulunduğu mahal kentin merkezinde olduğu için şu anda güney duvarının altında yaklaşık bir buçuk metre aşağıda 3 metre 20 santim yüksekliğinde 4 metre genişliğinde tüneller var. Bu tüneller uzayıp gidiyor. Yalnızca caminin altında değil, kentin 5 kilometrelik çapındaki eski kadim kentin altında bu tünellerle karşılaşıyoruz. Gördüğünüz üzere camimiz hem altındaki odalarla hem dışındaki tünellerle kentin can damarı ve yer altındaki bir ömür oluşumunun merkezi durumunda” dedi.
İncil’deki 7 kutsal kiliselerden biri olduğu düşünülüyor
“Kiliseye çevrilirken küçültüldü”
Tapınaktan kilise ve mescide çevrilirken binanın küçüldüğünü belirten Öz, “Elimizdeki bütün bilimsel datalar bu yapının M.Ö. 900 ile 750 yılları ortasında inşa edildiği istikametinde. Kiliseye ve mescide çevrildiğinde küçültüldüğü kanaatindeyiz. Zira güney duvarının devam eden kısımları kesilmiş, mimari yapısı bozulmuş. Doğu kısmına bir apsis eklenmiş, batı kısmına da ibadethanenin açık olmasının önüne geçmek için duvarla kapatılmış. Mimarisinde dıştan da görüldüğü üzere Paganizm periyottaki tapınak periyodundaki büyük megalitik taşlar sonrasında Erken Bizans devrinde kapatılması sonucunda yığma taş, kesme taş ve kiremitlerle kapatıldığı açık bir biçimde görülüyor” sözlerini kullandı.
(SC-BÇ-BA-Y)
ReklamdırKaynak: Haberler.com
