Yapay zeka yarışında ABD teknoloji şirketleri ve yatırım gücüyle, Çin ise devlet dayanaklı ölçek iktisadıyla öne çıkarken AB, yapay zekayı yalnızca ekonomik fırsat olarak değil vatandaş hakları, data güvenliği, şeffaflık ve kamu itimadı problemi olarak görüyor.
AB’nin Yapay Zeka Yasası (AI Act), 1 Ağustos 2024’te yürürlüğe girdi. Yapay zeka kullanımına basamaklı olarak katı kurallar getiren yasanın çeşitli kararları farklı vakitlerde uygulamaya alınıyor.
Yasa, yalnızca şirketlerin faaliyetlerini düzenlemekle kalmıyor, bireyleri yapay zekanın berbata kullanımına karşı muhafazayı da hedefliyor.
Bu kapsamda son olarak AB ülkeleri, isteksiz cinsel içerik üretmek için kullanılan yapay zeka uygulamalarını yasaklama konusunda anlaştı. Yapay zeka tarafından oluşturulan içerikler için şeffaflık tahlillerinin uygulanmasına yönelik geçiş müddeti 6 aydan 3 aya indirildi, son tarih ise 2 Aralık 2026 olarak belirlendi.
Öte yandan, yasa kapsamında AB, kimi kuralları sadeleştirmeyi ve “yüksek riskli sistemlere” yönelik uygulama takvimini ertelemeyi içeren değişikliklerde de uzlaştı.
Ağustos ayında başlaması beklenen birtakım yükümlülüklerin, bağımsız yüksek riskli yapay zeka sistemlerinde 2 Aralık 2027‘ye, eserlere entegre edilmiş yüksek riskli yapay zeka sistemlerinde 2 Ağustos 2028‘e ertelenmesi öngörüldü. Kelam konusu mutabakat, üye ülkeler ve Avrupa Parlamentosunun resmi onayının akabinde geçerli olacak.
5 dev yapay zeka fabrikası yolda
Yapay zeka teknolojisinde ABD ve Çin yarışına ortak olmaya çalışan AB, bu alanda altyapısını güçlendirmeye yönelik adımlara yük verdi.
Avrupa Komitesinin “AI Continent Action Plan” teşebbüsü, bilgi ve bilgi süreç altyapısı, yetenek, algoritma geliştirme, kesimlerde kullanım ve kuralların sadeleştirilmesi başlıklarına odaklanıyor.
Plan kapsamında 2027‘ye kadar harika bilgisayar altyapılarına 10 milyar euroluk bütçe öngörüldü. “Yapay zeka giga fabrikaları”na özel dal yatırımları da teşvik edilecek.
AB genelinde 5 dev yapay zeka fabrikası için 20 milyar euroluk yatırım da harekete geçirilecek. Böylelikle mevcut yapay zeka fabrikalarının 4 katından fazla düzeyde çipe sahip büyük ölçekli tesisler devreye alınmış olacak. Bu tesisler, karmaşık yapay zeka modellerini eğitmek ve geliştirmek için devasa bilgi süreç gücü ve data merkezlerini entegre edecek. Bu yolla özel bölüm yatırımlarının da artırılması amaçlanıyor.
Süper bilgisayarlar devrede olacak
Bu fabrikalar, Avrupa’nın yapay zeka alanındaki süreç gücü açığını kapatmayı amaçlıyor.
Avrupa Kurulu’na nazaran AI Factories, üstün bilgisayar merkezleri, üniversiteler, KOBİ’ler, sanayi kuruluşları ve finans aktörlerini bir ortaya getirerek sağlam yapay zeka modelleri ve uygulamaların geliştirilmesini sağlayacak. AB’de 19 AI Factory ve 13 temaslı merkez faaliyette bulunuyor. Komite, en az 9 yeni yapay zeka odaklı üstün bilgisayarın da devreye alınmasını hedefliyor.
AB’nin yapay zeka yaklaşımı sırf büyük lisan modelleriyle hudutlu kalmıyor. Sıhhatte erken teşhis ve tıbbi görüntüleme, üretimde kalite denetim ve verimlilik, güçte şebeke idaresi, ulaştırmada trafik optimizasyonu ve kamu hizmetlerinde dijitalleşme, Avrupa’nın yapay zekayı kullanmak istediği esas alanlar ortasında yer alıyor.
AB, rekabette geri kaldı
AB, aldığı kararlara rağmen yapay zeka yarışında dünyanın önde gelen ülkelerinin gerisinde kaldı.
AB içinde üç “dikkate değer” yapay zeka modeli öne çıkıyor. Bu üç modelin tamamı Fransa merkezli Mistral AI tarafından geliştirilen Mistral Large, Mistral Large 2 ve Pixtral Large oldu.
Şirket, OpenAI, Anthropic ve Google üzere ABD merkezli aktörlere karşı en güçlü rakip olarak görülüyor.
Mistral Large 3, Mistral Medium 3.5, Magistral ve Le Chat, Avrupa’nın hem açık yüklü model geliştirme hem de kurumsal yapay zeka tahlilleri alanındaki en kıymetli örnekleri ortasında yer alıyor.
Almanya’nın Aleph Alpha firmasının ürettiği yapay zeka modelleri kamuya yönelik uygulamalarıyla ön plana çıkmaya çalışırken Black Forest Labs‘ın eserleri, görsel üretim ve düzenleme alanında kelam sahibi olmayı hedefliyor.
İngiltere, İtalya, İsveç, Hollanda, Belçika‘nın da ortalarında olduğu Avrupa ülkeleri de yapay zeka alanındaki şirketleri ve yeni stratejilerle sürece dahil olmayı planlıyor.
Stanford Üniversitesi tarafından yapılan araştırmaya nazaran ABD merkezli şirketler 59, Çin merkezli şirketler 35 dikkate kıymet yapay zeka modeli geliştirirken son bilgilere nazaran Avrupa 3 modelle sonlu kaldı. Bu tablo, yapay zeka yarışında model geliştirme kapasitesinin hala ABD ve Çin merkezinde ağırlaştığını, Avrupa’nın ise regülasyon gücüne karşın üretim tarafında daha sonlu pozisyonda bulunduğunu gösteriyor.
Kaynak: Dünya
